Fenerbahçe và tấm thẻ đỏ không thuộc về họ: Khi một tuyên bố trở thành trận đấu thứ hai

Tôi xem lại đoạn băng ghi hình vào lúc bốn giờ sáng giờ Sydney. Không phải vì tôi chờ đợi điều gì đặc biệt — tôi đã xem hàng trăm trận derby Thổ Nhĩ Kỳ trong mười chín năm theo dõi ngành — mà vì có một khoảnh khắc trong đó người ta không thể tua lại được. Khoảnh khắc ấy không thuộc về bàn thắng. Nó thuộc về một người đàn ông bước ra khỏi đường biên kỹ thuật, cúi đầu, rồi đi thẳng vào đường hầm mà không nhìn lại. Trên màn hình, bảng tỷ số chưa đổi, nhưng tôi biết một điều gì đó vừa thay đổi trong trận đấu — và không chỉ trong trận đấu ấy. Người nhận tấm thẻ đỏ là Okan Buruk, huấn luyện viên trưởng của Galatasaray. Phía đối diện, Fenerbahçe, đã phản ứng theo cách không mấy ai trong bóng đá hiện đại còn làm: họ ra một tuyên bố chính thức, sau đó, khi chưa thấy thỏa đáng, họ dùng đến ngôn ngữ nặng hơn — cân nhắc cắt đứt quan hệ với đài truyền hình beIN SPORTS. Và vì thế, vào một đêm mà tôi tưởng mình chỉ cần ghi lại một sự kiện, tôi nhận ra mình đang ngồi trước câu hỏi lớn hơn: khi bóng đá không còn tin vào tiếng còi, nó tin vào ai? Khoan đã. Tôi phải nói rõ một điều mà tôi luôn tự nhắc khi đọc bất kỳ thông cáo câu lạc bộ nào: đây là một văn bản biện hộ. Nó là phiên bản của Fenerbahçe về sự việc, không phải sự thật kiểm chứng độc lập. Tôi viết từ một nguồn duy nhất — tuyên bố của câu lạc bộ — và tôi sẽ đọc nó như một người đọc một lá thư ngỏ, không phải như một bản báo cáo của trọng tài. Điều tôi biết chắc chắn: Fenerbahçe bày tỏ rằng họ đã theo dõi cách truyền thông của đài truyền hình khi đưa tin về những lời lẽ của huấn luyện viên đội đối thủ, người vừa nhận thẻ đỏ. Họ hỏi tại sao những chiếc thẻ đỏ gây tranh cãi của chính họ qua nhiều năm, những tình huống họ cho rằng đáng lẽ phải có phạt đền, và các quyết định VAR, lại không được đưa lên bàn thảo luận với cùng một mức độ nhạy cảm. Họ nói rằng điều họ đòi hỏi không phải là đặc quyền, mà là một tiêu chuẩn phát sóng công bằng. Và họ chờ đợi từ ban lãnh đạo beIN SPORTS lời giải thích cùng những điều chỉnh cần thiết — nếu không, việc tạm ngưng quan hệ với đài truyền hình sẽ được xem xét. Tôi không ở Istanbul. Tôi không đứng trên khán đài. Tôi chỉ có một trận derby xanh-vàng đằm mình trong lịch sử, một đài truyền hình nắm quyền phát sóng gần như tuyệt đối trong giải vô địch quốc gia Thổ Nhĩ Kỳ, và một mùa giải — như mọi mùa giải Thổ Nhĩ Kỳ — nơi khoảng cách ngôi đầu thường được quyết định bởi những chi tiết mà người ta không thể nào chứng minh là công bằng hay bất công. Đây không phải là một câu chuyện chiến thuật. Trong tuyên bố ấy không có đội hình, không có chỉ số pressing, không có xG, không có sơ đồ. Thứ duy nhất mang tính kỹ thuật là một sự kiện kỷ luật — chiếc thẻ đỏ — và sau đó là một cuộc tranh luận về trọng tài. Và tôi nghĩ, sau mười chín năm theo dõi những cuộc tranh luận kiểu này, rằng chính việc nó không có dữ liệu chiến thuật lại là điều đáng nói nhất. Bởi vì tuyên bố của Fenerbahçe không phải là một bản báo cáo. Nó là một nghi lễ. Tôi đã học được rằng trong bóng đá, khi một câu lạc bộ viết một tuyên bố dài về trọng tài, điều họ đang làm không phải là khiếu nại cụ thể một tình huống — họ đang tái khẳng định danh tính của chính mình trước khán giả của mình. Hãy nhìn vào cấu trúc: một sự việc tức thời (lời lẽ của huấn luyện viên đội đối thủ được phát sóng, và chiếc thẻ đỏ), một bất bình lịch sử (những thẻ đỏ gây tranh cãi, những tình huống phạt đền, những quyết định VAR qua nhiều năm), và một lời đe dọa hệ quả (tạm ngưng quan hệ với đài truyền hình). Ba bậc này xếp lên nhau tạo thành một cái thang leo mà tôi đã thấy nhiều lần — ở nhiều giải đấu, nhiều quốc gia, nhiều thập kỷ. Sự kiện tức thời là gì? Một huấn luyện viên nhận thẻ đỏ, điều đó có nghĩa là đội bóng của ông ấy đã chơi một phần trận đấu mà không có người chỉ huy kỹ thuật trên đường biên. Đó là một sự gián đoạn thật, dù mềm. Nhưng tôi phải thành thật: nguồn tin không cho tôi biết tỷ số, không cho tôi biết phút nào, không cho tôi biết diễn biến trận đấu. Nên tôi không thể đánh giá mức độ nghiêm trọng của nó. Cái tôi có thể nói là: trong bóng đá hiện đại, một huấn luyện viên rời đường biên là một tín hiệu mà các cầu thủ đọc được — không phải qua lời nói, mà qua khoảng trống ở nơi mà mọi khi có một người đứng. Nhưng trọng tâm của câu chuyện này không nằm ở chiếc thẻ đỏ. Nó nằm ở câu hỏi mà Fenerbahçe đặt ra: tại sao những bất công mà chúng tôi chịu đựng lại không được đối xử với cùng sự nhạy cảm? Đây là một câu hỏi rất cũ. Tôi đã nghe nó ở Argentina, ở Serbia, ở Hàn Quốc, ở những nơi mà bóng đá là tôn giáo. Và tôi nhận ra rằng câu hỏi này không bao giờ nhằm mục đích được trả lời. Nó nhằm mục đích được nghe. Bây giờ, hãy nói về phần ít được nói đến nhất: khía cạnh thương mại. Lời đe dọa tạm ngưng quan hệ với beIN SPORTS nghe rất mạnh. Nhưng với một người đã từng theo dõi các cuộc chiến giữa câu lạc bộ và đài truyền hình ở nhiều quốc gia, tôi phải nói: đây là ngôn ngữ đàm phán, không phải một kế hoạch rút lui thật sự. Các câu lạc bộ hiếm khi thật sự cắt đứt quan hệ với đài truyền hình nắm quyền phát sóng chủ đạo trong nước — bởi vì đài truyền hình nắm giữ tài sản khan hiếm: quyền phát sóng và tiền bản quyền. Cách diễn đạt sẽ cân nhắc phương án là một cách nói có điều kiện rất rõ ràng. Nó mở cửa để rút lui mà không mất mặt. Và đó là điểm mấu chốt mà tôi muốn bạn chú ý: trong một thị trường mà một đài truyền hình nắm gần như toàn bộ quyền phát sóng của giải, một câu lạc bộ không có nhiều đòn bẩy kinh tế — đòn bẩy thật sự của họ là dư luận và áp lực lên cơ quan quản lý. Đài truyền hình giữ tài sản khan hiếm; câu lạc bộ giữ tiếng nói. Và tiếng nói, trong một đêm derby, có thể vang rất xa. Đó là lý do tại sao tuyên bố này được viết ra để công chúng đọc, không phải để ban lãnh đạo beIN SPORTS đọc trong phòng họp kín. Điều này dẫn tôi đến một câu hỏi lớn hơn về bối cảnh giải đấu. Fenerbahçe hành xử trong văn bản này như một câu lạc bộ tầng cao nhất, với kỳ vọng vô địch và một tư thế thể chế bao gồm việc biện hộ công khai mạnh mẽ về trọng tài và truyền thông. Điều đó nhất quán với những câu lạc bộ trong cuộc đua vô địch thường trực — nơi những quyết định trọng tài biên mang theo hậu quả vô địch không cân xứng. Trong một mùa giải mà ngôi đầu có thể được quyết định bởi một điểm, một tình huống phạt đền ở phút 90, hay một đường kẻ VAR mỏng như sợi chỉ — thì việc biến những bất bình thành một tuyên bố chính thức không phải là phản ứng thái quá. Nó là một phần của cuộc chơi. Nhưng tôi không muốn bạn nghĩ rằng tôi đang bênh vực Fenerbahçe hay chỉ trích họ. Tôi không có đủ thông tin để làm điều đó. Nguồn tin của tôi là một tuyên bố duy nhất, và như tôi đã nói ở đầu, đó là một văn bản biện hộ. Tôi không biết liệu những bất bình lịch sử ấy có thật hay không. Tôi không biết liệu chiếc thẻ đỏ ấy có đúng hay không. Tôi chỉ biết rằng cách một câu lạc bộ viết về nỗi bất công của mình kể cho tôi nhiều điều về câu lạc bộ ấy hơn là về nỗi bất công ấy. Và trong trường hợp này, điều mà văn bản kể cho tôi là: Fenerbahçe đang ở trong tư thế huy động cao độ. Ba yếu tố — bất bình tức thời, bất bình lịch sử, lời đe dọa hệ quả — cho thấy áp lực thể thao đang lớn. Trong bóng đá Thổ Nhĩ Kỳ, nơi mà cuộc đối đầu Fenerbahçe và Galatasaray là trục định hình của toàn bộ giải đấu, một tuyên bố như thế này không bao giờ chỉ là về một trận đấu. Nó là về quyền lực. Về việc ai được định nghĩa sự công bằng. Về phía bên kia, tôi có thể hình dung áp lực mà Okan Buruk đang chịu. Một huấn luyện viên nhận thẻ đỏ, rồi những lời lẽ của ông ấy được phát sóng, rồi một câu lạc bộ đối thủ dùng chính những lời lẽ ấy làm bằng chứng cho một bất công lớn hơn. Đó là một vị trí rất khó đứng. Nó khiến mọi lời nói của ông ấy trở thành chất liệu cho một câu chuyện mà ông ấy không kiểm soát. Và với một huấn luyện viên — người luôn muốn kiểm soát mọi thứ — đó là một dạng bất lực đặc biệt. Tôi ghi vào sổ tay không phải tỉ số, mà là những gì người ta không kịp nói. Bây giờ, đây là điều mà tôi nghĩ hầu hết các bài bình luận sẽ bỏ qua. Cách dễ nhất để đọc câu chuyện này là: một câu lạc bộ lớn bị đối xử bất công, họ phản ứng, và những người hâm mộ coi đó là lãnh đạo mạnh mẽ. Tôi đã đọc hàng trăm câu chuyện như thế. Và điều tôi học được, sau mười chín năm, là điều ngược lại cũng có thể đúng: những tuyên bố vĩ đại nhất về bất công thường được viết vào đúng những đêm mà câu lạc bộ cần khán giả của mình tin rằng họ vẫn đang chiến đấu — cho dù trận chiến thật sự nằm ở đâu. Điểm mù ở đây là: cả hai phía của một derby Thổ Nhĩ Kỳ đều dùng trọng tài như một nghi lễ. Fenerbahçe nói về những bất công lịch sử của họ. Galatasaray, nếu được hỏi, sẽ nói về những bất công lịch sử của họ. Cả hai đều đúng theo cách của riêng họ, và cả hai đều sai theo cách của riêng họ. Nhưng nếu bạn đọc tuyên bố này như một tài liệu về sự công bằng, bạn sẽ bỏ lỡ điều quan trọng nhất: nó là một tài liệu về bản sắc. Nó nói với người hâm mộ Fenerbahçe rằng: chúng tôi vẫn ở đây, chúng tôi vẫn nhớ, chúng tôi vẫn đứng lên. Và đó là lý do tại sao lời đe dọa tạm ngưng quan hệ với beIN SPORTS, dù nghe có vẻ nghiêm trọng, lại ít có khả năng được thực hiện. Bởi vì mục đích của nó không phải là cắt đứt — mục đích của nó là được nghe. Khi mục đích đã đạt được, lời đe dọa sẽ lắng xuống, như mọi lời đe dọa trong bóng đá. Sân vắng không làm trận đấu nhẹ đi, nó làm nặng thêm từng nhịp thở — và một tuyên bố không được trả lời sẽ làm nặng thêm mọi nhịp thở của một mùa giải. Nhưng tuyên bố này sẽ được trả lời. Bằng một cuộc họp. Bằng một lời xin lỗi kín đáo. Bằng một điều chỉnh không ai nhìn thấy. Điều tôi thật sự muốn biết, và điều mà không nguồn tin nào cho tôi biết, là: liệu mùa này có đang ở đúng khoảnh khắc mà một điểm số có thể thay đổi tất cả? Bởi vì nếu có, thì tuyên bố này không phải là về một chiếc thẻ đỏ. Nó là về một chức vô địch. Và trong những mùa giải như thế, người ta viết những văn bản mà họ sẽ không bao giờ viết vào tháng Tư. Mỗi trận đấu là một bài thơ dở dang, và tôi là người đọc chậm rãi nhất. Tôi đã tắt màn hình lúc gần năm giờ sáng. Bên ngoài, Sydney im lặng như mọi khi. Và tôi nghĩ về khoảng cách — giữa Istanbul và căn hộ nhỏ của tôi, giữa một tuyên bố và một sự thật, giữa điều một câu lạc bộ nói và điều người hâm mộ cần nghe. Có lẽ bóng đá luôn sống trong khoảng cách ấy, và có lẽ chúng ta yêu nó chính vì nó không bao giờ chịu khép lại. Điều tôi mang theo từ đêm này không phải là một kết luận về trọng tài Thổ Nhĩ Kỳ. Đó là một câu hỏi mà tôi để lại cho bạn, như tôi để lại cho chính mình: nếu mỗi mùa giải đều cần một người để đổ lỗi, thì đến khi nào chúng ta mới dám nhìn vào chính trận đấu?