Ba vạn cú nhảy xa trong 155 giờ: Kevin Ociepka lập kỷ lục burpee broad jump

Một mét bốn mươi. Kevin Ociepka tiếp đất bằng hai chân cùng lúc, đầu gối khuỵu nhẹ, rồi đứng thẳng, hạ thấp người, chống đẩy, bật dậy và lại nhảy. Tại Parkstadion Baunatal, bang Hessen, nước Đức, anh lặp lại chuỗi động tác ấy khoảng 30.000 lần trong 155 giờ 44 phút 51 giây, hoàn thành quãng đường 42 km — đúng bằng một marathon — bằng burpee broad jump. Kỷ lục trước đó thuộc về Mann Sharma, VĐV Ấn Độ, với 197 giờ. Ociepka rút ngắn gần 42 giờ, tương đương 21%.

Trên mặt sân không có trọng tài của World Athletics. Không có đường chạy đo bằng laser, không có ảnh về đích, không có danh sách xuất phát. Chỉ có một người đàn ông, một mặt sân, và một mức thời gian do chính anh công bố. Mục đích của thử thách là gây quỹ cho Kinder Krebs Stiftung, tổ chức hỗ trợ trẻ em ung thư.

Cần đặt đúng chỗ: thử thách này thuộc địa hạt của ngành fitness. Hyrox — hệ thống giải đấu kết hợp 8 lần chạy 1 km với 8 trạm thể lực chức năng — mới là nơi Ociepka thuộc về. Anh là VĐV Hyrox chuyên nghiệp và đồng thời là chuyên gia vật lý trị liệu, với 17 giải Hyrox trong vài năm gần đây. Trạm burpee broad jump trong thi đấu Hyrox dài 80 mét; Ociepka hoàn thành dưới 3 phút, còn mức trung bình của các VĐV Hyrox là 5–6 phút. Ở hạng mục hẹp nhất của mình, anh nhanh gấp đôi số đông.

Luật Hyrox chặt chẽ: hai tay không được đặt quá xa bàn chân khi bước lên, không được bước thay vì nhảy, không được tiếp đất ở tư thế chân so le, ngực phải chạm sàn. Với nỗ lực marathon này, tiêu chuẩn được nới — người thực hiện được phép bước chân về trước thay vì buộc phải bật nhảy. Một chi tiết nhỏ, nhưng nó quyết định toàn bộ cách phân bổ sức lực qua 30.000 lần lặp.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi tại Nairobi, tôi đã quen với việc một hạng mục chỉ được ghi nhận khi có người đứng ra ghi chép. Burpee broad jump marathon chưa có người ghi chép. Không có liên đoàn, không có điều lệ, không có bảng xếp hạng. Có hai cái tên và một khoảng trống.

Phân tích cốt lõi

Sinh lý học của hai môn này khác nhau đến mức không thể so sánh. Chạy marathon kiểm tra hệ năng lượng hiếu khí, nơi quá trình oxy hóa phosphoryl hóa cung cấp phần lớn ATP cho cơ bắp. Burpee broad jump đánh vào sức bền cơ, năng lực kỵ khí và độ chịu đựng của khớp — cổ tay, cổ chân, đầu gối, vai. Một VĐV chạy marathon 2 giờ 30 phút có thể gục sau 200 lần burpee broad jump nghiêm túc. Mức tiêu hao năng lượng của Ociepka trong 6,5 ngày được ước tính vượt 50.000 kcal, so với khoảng 2.600 kcal của một marathon chạy. Đặt hai mức ấy cạnh nhau để hỏi kỷ lục nào khó hơn là một phép so sánh sai từ gốc.

Thứ đáng chú ý hơn là tốc độ cải thiện kỷ lục. Từ 197 giờ xuống 155 giờ trong một lần phá kỷ lục — mức cải thiện 21% — là dấu hiệu của một hạng mục non trẻ. Ở những định dạng thử thách mới xuất hiện, vài năm đầu thường chứng kiến bước nhảy vọt về thành tích, bởi VĐV đang đồng thời học kỹ thuật, học cách chia quãng nghỉ và học cách ngủ. Khi kỹ thuật đã bão hòa, biên độ cải thiện sẽ co lại còn vài phần trăm mỗi chu kỳ, giống mọi bộ môn trưởng thành khác. Ở thời điểm hiện tại, kỷ lục này vẫn đang ở giai đoạn khai phá.

Mức 1,4 mét mỗi lần nhảy được tối ưu nhưng chưa tối đa. VĐV burpee broad jump đỉnh cao có thể đạt 1,8–2,0 mét trong những đợt ngắn. Nhưng biên độ trong một đợt ngắn và biên độ qua 30.000 lần là hai bài toán khác nhau. Giữ được 1,4 mét ổn định trong 6,5 ngày đòi hỏi khả năng tự điều chỉnh kỹ thuật khi cơ đã mỏi, khi đầu gối đã sưng, khi giấc ngủ bị chia thành nhiều đoạn ngắn. Nhịp độ trung bình — khoảng 267 lần nhảy mỗi giờ, tức 5,3 giây một lần, đã bao gồm cả thời gian nghỉ, ngủ và ăn — cho thấy phần lớn thời gian của thử thách dành cho việc hồi phục chứ không phải di chuyển.

Nền tảng vật lý trị liệu của Ociepka là biến số quan trọng nhất bị bài toán truyền thông bỏ qua. Sàng lọc chuyển động, quản lý tải, tối ưu hồi phục là những kỹ năng nghề nghiệp của một nhà vật lý trị liệu, và chúng chính là bộ kỹ năng cần thiết để sống sót qua 155 giờ vận động lặp lại. Một VĐV không có nền tảng ấy khó lòng phân biệt được đau cơ bình thường với dấu hiệu tiêu cơ vân, tình trạng phân hủy sợi cơ có thể dẫn đến suy thận và là biến chứng chết người của các thử thách sức bền cực đoan. 17 giải Hyrox trước đó đóng vai trò như một chương trình tập luyện chuyên biệt dài hạn cho đúng mẫu chuyển động này.

Góc phản trực giác

Một điều ít ai hỏi tới: kỷ lục burpee broad jump của nữ ở đâu?

Tôi theo dõi Hyrox trong ba mùa gần nhất và ghi lại một mẫu hình quen thuộc. Các trạm thể lực chức năng có đặc điểm hiếm thấy trong thể thao đỉnh cao: khoảng cách giới tính ở đây hẹp hơn nhiều so với chạy cự ly dài hay cử tạ, bởi thành tích phụ thuộc vào sức bền cơ và khả năng chịu đau lặp lại chứ không vào khối lượng cơ tối đa. Ấy vậy mà khi một VĐV nam lập kỷ lục marathon burpee broad jump, tin lan ra khắp các trang thể thao quốc tế. Khi VĐV nữ làm điều tương tự, thường không có bản ghi nào để trích dẫn.

Đông Phi không thiếu tài năng; họ thiếu người ghi chép. Câu ấy tôi vẫn dùng khi nói về bóng đá nữ Kenya, và nó đúng y nguyên ở đây. Một hạng mục thiếu cơ sở dữ liệu sẽ tự động nghiêng về phía những người có tiếng nói to nhất trong phòng họp báo — và đó chưa bao giờ là phụ nữ.

Một điểm khác cần nói thẳng: mọi chỉ số trong thử thách này đều là số tự khai. "Khoảng 30.000 lần nhảy", "khoảng 1,4 mét", tổng thời gian không có biên bản giám sát độc lập. Với một kỷ lục chạy 100 mét, sai số 0,01 giây cũng bị loại. Với một kỷ lục kéo dài 155 giờ, người ta chấp nhận sai số hàng nghìn lần lặp. Tiêu chuẩn kép ấy tồn tại vì chưa có ai đứng ra làm người gác cổng, chứ không vì hạng mục này kém giá trị.

Và nếu nói về hiệu quả vận động, nhịp 5,3 giây một lần nhảy với biên độ 1,4 mét chứa rất nhiều thời gian chết. Chạy vô hiệu tạo ra những chỉ số đẹp; burpee chậm cũng vậy. Điều phân biệt một kỷ lục với một màn trình diễn nằm ở chỗ có ai kiểm chứng được từng lần lặp hay không.

Điều đáng giữ lại

Kỷ lục của Kevin Ociepka có giá trị thật, nhưng giá trị ấy nằm ở chỗ khác với nơi truyền thông đang đặt nó. Nó chứng minh một mẫu chuyển động tưởng như chỉ dành cho phòng gym có thể bị kéo dài đến giới hạn của cơ thể người, và nó mở ra một hạng mục thi đấu chưa có chủ.

Người mở đường luôn trả giá trước khi người sau được hưởng. Việc cần làm bây giờ không phải là thán phục thêm, mà là dựng cho hạng mục này một bộ điều lệ — biên bản giám sát, đo đạc độc lập, và một bảng thành tích có cả tên nữ. Khi các giải đấu khép lại, những chiến thuật gia vô hình mới bắt đầu lên tiếng. Ở đây, người vô hình là một nửa còn lại của môn thể thao này.